İran, ABŞ-nin hücumlarından sonra Bəhreyn və İordaniyadakı ABŞ ilə əlaqəli hədəflərə hava zərbələri endirib, bu vəziyyət bölgədə daha genişmiqyaslı münaqişənin başlayacağına dair narahatlıqları artırıb.

İran İordaniya və Bəhreyndəki Amerika bazalarını hədəf alıb və Körfəzdəki qonşularına ABŞ və İsrailin İrana yönəlmiş hücumlarında öz ərazilərindən istifadə edilməsinə icazə verməmələri barədə xəbərdarlıq edib.

Hücumlar əvvəlki gecə ABŞ-nin bir helikopterinin vurulub salınmasına cavab olaraq İran ərazisində keçirdiyi əməliyyatdan sonra baş verib və aprel ayında qüvvəyə minən atəşkəsi riskə atıb.

Bu münaqişə ABŞ-nin ev sahibliyi etdiyi və İranın da qatıldığı Dünya Çempionatının ərəfəsində beynəlxalq ictimaiyyətdə təmkinli olmaq çağırışlarına səbəb olub.

Toqquşmalar, həmçinin ABŞ Prezidenti Donald Trampın Yaxın Şərqdəki gərginliyə son qoyacaq daimi sazişlə bağlı danışıqların "son mərhələdə" olduğu barədəki bəyanatını da zəiflədib.

Fevral ayında ABŞ və İsrailin İrana yönəlmiş hücumları ilə başlayan münaqişə, bölgənin xaosa sürüklənməsinə və kövrək atəşkəs prosesinin başlamasından əvvəl qlobal bazarların sarsılmasına səbəb olmuşdu.

Bəhreynin paytaxtı Manamadakı bir AFP xəbər agentliyi müxbiri İran İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) şəhərdəki bir ABŞ bazasını vurduğunu açıqlamasından sonra bir neçə güclü partlayış səsinin eşidildiyini xəbər verib.

İnqilab Keşikçiləri verdikləri açıqlamada İranın İordaniyadakı ABŞ hədəflərinə də "uzaqmənzilli raketlər" atdığını bildirib.

İordaniya ordusu beş raketi zərərsizləşdirdiyini və bu hadisədə can itkisi və ya maddi ziyan qeydə alınmadığını açıqlayıb. Bəhreyn isə "İranın bir neçə hava hücumunun" qarşısını aldığını və onları məhv etdiyini qeyd edib.

Digər tərəfdən, Küveyt ordusu hava hücumundan müdafiə sistemlərinin "düşmən hava hədəfləri ilə döyüş başlatdığını" bəyan edib. İran son vaxtlar bu bölgədə də ölümcül hücumlar həyata keçirmişdi.

İran Xarici İşlər Nazirliyi bildirib ki, ABŞ ordusu və İsrailin İrana qarşı düşmənçilik xarakterli əməllər planlaşdırmaq, təşkil etmək, icra etmək və ya dəstəkləmək üçün bölgədəki bütün ölkələrin (xüsusilə də Fars körfəzinin cənub sahillərində yerləşənlərin) ərazilərini və ya obyektlərini istifadə etməsini əngəlləmək mövzusunda qanuni və mənəvi məsuliyyətləri var.

Bu hadisələr ABŞ ordusunun Trampın "Apache" hücum helikopterinin vurulmasına cavab olaraq xarakterizə etdiyi əməliyyatı tamamladığını elan etməsindən sonra baş verib.

Yaxın Şərqdəki Amerika qüvvələrinə məsul olan ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) “X” platformasında etdiyi paylaşımda "Hörmüz boğazı yaxınlığındakı İran hava hücumundan müdafiə sistemlərini, yerüstü idarəetmə stansiyalarını və radar müşahidə obyektlərini vurduğunu" bildirib.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi daha əvvəl İranın cavab zərbəsi endirəcəyi ilə hədələmiş və ordunun "heç bir hücum və ya təhdidi cavabsız qoymayacağını" söyləmişdi.

Təmkinlilik çağırışları

Bu gərginlik İranın müttəfiqləri olan Rusiya və Çindən vəziyyətin sakitləşdirilməsinə yönəlmiş çağırışlara səbəb olub.

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmisi "ABŞ ilə İran arasında yaşanan yeni silahlı qarşıdurma dalğasından son dərəcə narahatıq", -deyərək hər iki tərəfi təmkin nümayiş etdirməyə çağırıb.

Çin Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmisi də tərəfləri münaqişəni kəskinləşdirməməyə, gərginliyi azaltmağa və vəziyyəti sabitləşdirməyə yönəlmiş konkret addımlar atmağa çağırıb.

Tramp bir neçə saat əvvəl, üç aydır davam edən müharibəni bitirmək üçün aparılan danışıqların son mərhələdə olduğunu bildirmişdi. Həmçinin bu iddianı son bir neçə həftə ərzində dəfələrlə təkrarlayıb. Lakin iyunun 8-də helikopterin vurulmasından sonra Tramp "ABC News" xəbər agentliyinə verdiyi telefon müsahibəsində ABŞ-nin "sərt şəkildə" cavab verdiyini söyləyib.

Atəşkəs həftəsonu İran və İsrailin hücumlarını qısa müddət üçün yenidən başladıb, daha sonra dayandırdıqlarını bəyan etmələri ilə onsuz da ciddi bir sınaqdan keçmişdi.

İran iddia edir ki, müharibəni bitirəcək hər hansı saziş Livanda da atəşkəsi ehtiva etməlidir. Livan isə öz sərhədləri daxilindəki “Hizbullah” üzvlərinin 2 martda İsrailə raket atması ilə münaqişəyə daxil olmuşdu.

İsrail Livanda 3 600-dən çox insanın ölümünə səbəb olan hava zərbələri və quru əməliyyatları ilə cavab verib. Atəşkəsin qüvvədə olmasına baxmayaraq, “Hizbullah” ilə toqquşmalar tamamilə dayanmayıb.

Livan rəsmiləri, iyunun 9-da cənubdakı Sur şəhərinə təşkil edilən hava hücumlarında 11 nəfərin həlak olduğunu bildiriblər. İsrail ordusu həmçinin şəhərin tamamı üçün təxliyə xəbərdarlığı edib.

AFP müxbiri İsrailin təxliyə xəbərdarlığından sonra xristian məhəlləsinin sakinləri də daxil olmaqla, çox sayda insanın Sur şəhərini tərk etdiyini və şimala gedən yollarda sıxlıq yarandığını müşahidə edib.

Saydadakı digər bir AFP müxbiri də Surdan qaçan mülki şəxslərin şəhərə çatdığını, bəzilərinin əşyalarını avtomobillərinin üzərində daşıdığını xəbər verib.